Afgelopen maand had ik (ds. Jelle de Kok) een dag van de mobiliteitspool. Aangezien ik naast vaste predikant in Kollumerzwaag als ambulant predikant verbonden ben met Bolsward, werd ik daar uitgenodigd. Er werd een lezing gehouden over het verlangen naar het heilige.
In eerste instantie komt het wat vaag over. Maar het thema is dichterbij dan we misschien denken.
De achtergrond van dit verlangen naar het heilige is het verlies ervan. De wereld wordt steeds platter, technischer. Steeds meer gedreven door geld en logica. God en de wereld van God komt steeds meer buiten beeld. We spreken dan wel van de ontbinding van het heilige. Jarenlang is er verzet geweest tegen alles wat met God, het evangelie en de kerk te maken had. Daar willen we niets meer mee te maken hebben was het credo. Het punt is dat er wel heel veel overboord is gegooid, maar de vraag is: wat is er voor terug gekomen?

Het loslaten van de grotere (religieuze) verhalen heeft de mens weliswaar meer individuele vrijheid opgeleverd, maar ook de bronnen ontnomen die nodig zijn om deze vrijheid van betekenis en richting te voorzien. Het gevoel ‘los’ in de tijd te hangen zonder houvast en richting wordt steeds sterker. Dit verlies dat voortkomt uit een ontbonden leven wordt in onze tijd steeds scherper ervaren. Vooral in het licht van crises die zich aandienen op sociaal, (geo)politiek en ecologische terrein.
Dit ontbonden zijn geeft niet alleen een diep gevoel van leegte en diepe eenzaamheid. Een samenleving waarin het hogere en het heilige verdwijnt, verliest de bronnen die haar bij elkaar houden. Zonder de notie van het heilige is er niets dat de mens nog hindert om naar louter eigen inzicht te handelen en heeft de menselijke hoogmoed vrij spel. (complottheorieën passen helemaal in dit plaatje en steeds verdere polarisatie)

Afwezigheid van religie maakt dat iedereen zijn eigen verhaal gaat verabsoluteren. Waardoor er verdergaande verharding ontstaat. Bovendien gaat de voortgaande secularisering gepaard met een steeds grotere mentale belasting en toename van psychische problemen (0.a. burn outs). In de zoektocht naar individuele vrijheid is het leven uiteindelijk leger en ook zwaarder geworden. De problematiek van de leegte en de daarmee gepaard gaande zinloosheid wordt juist door de jonge generatie diep doorleefd.
In deze steeds groter wordende leegte. In deze wereld waar men steeds meer de keerzijde van het loslaten van het heilige, het grotere verhaal dan zichzelf, de wereld van God loslaat.

In die wereld groeit juist ook weer het verlangen naar het heilige. Juist onder jongeren zien we dan ook weer een nieuw zoeken naar het leven met God. Maar niet alleen onder jongeren. Mensen die het atheïsme werkelijk doorleven en zien welke leegte en zinloosheid er dan overblijft, staan ook weer open voor het heilige.
Een voorbeeld daarvan is Ayaan Hirsi Ali. Zij maakte in november 2023 bekend dat zij van bekend atheïst en religie-criticus bekeerd is tot het christelijke geloof en nu wekelijks een kerk bezoekt. Hirsi Ali had de bevrijding van religie omarmd en zij was een van de belangrijkste evangelisten van individuele vrijheid geworden. Zij schrijft waarom zij zich tot het christelijke geloof heeft bekeerd: “Ik heb me tot het christendom gewend omdat ik het leven zonder enige geestelijke troost uiteindelijk ondraaglijk vond – inderdaad bijna zelfdestructief. Het atheïsme slaagde er niet in een eenvoudige vraag te beantwoorden: wat is de betekenis en het doel van het leven?”. Er werd in eerste instantie nog getwijfeld aan de oprechtheid van haar verhaal. Daarom vertelt ze nog meer over haar innerlijke strijd. Ze vertelt dat ze jarenlange worstelingen met depressie en angsten heeft gehad. Daarbij heeft ze vele professionals geraadpleegd. Niets hielp. Tot één van haar hulpverleners zei dat ze niet zozeer ziek is, maar lijdt aan een “spiritueel faillissement” en misschien eens moet bidden.
Als ze begint te bidden ervaart ze iets dat ze als een wonder omschrijft. Ze zegt: ‘Ik voel me verbonden met iets hogers en groters dan mijzelf, ik voel dat mijn levenslust terugkomt. En die ervaring heeft mij met nederigheid vervuld’. Zij heeft het heilige ervaren. En dat maakt dat ze nu heel anders naar het christelijke geloof kijkt. Zij zegt nu dat er een groot verschil is tussen ontvankelijk wereldbeeld waarin ‘iets’ aanwezig is en de sceptische houding die er vanuit gaat dat er niets is. Ze zegt: ‘Als je accepteert dat er iets is en dat er een krachtige entiteit (goddelijk wezen) bestaat, dan verandert alles. In mijn optiek heeft God mij veranderd. Ik denk dat wat de dominee zegt niet langer onzinnig klinkt, het heeft veel betekenis. Niet alleen heeft het veel betekenis, het is ook doordrenkt met de wijsheid van millenia (duizenden jaren)…Ik heb het geloof altijd bespot, maar dat doe ik niet meer. Ik denk dat ik op mijn knieën ben gezakt, om te zeggen dat misschien die mensen die altijd geloof hebben gehad, iets bezitten dat wij, die ons geloof verloren hebben, niet hebben’.
Hoe meer mensen gaan beseffen dat het loslaten van het heilige. Het loslaten van de levende God en de wereld van God. Het loslaten van de grote verhalen van de Bijbel. Het loslaten van het houvast dat mensen in Hem hebben. Hoe meer mensen dat gaan beseffen, hoe dieper de leegte, de zinloosheid, de verharding en het omarmen van extreme/vreemde denkbeelden. Wie niet gelooft in de God van Israël is vastbaar voor allerlei geloof en theoriën.

Besef dan wat je rijkdom is. Leef er uit en deel en dien anderen ermee. En zie wat God aan het doen is in de leegte van mensen.

Ds. Jelle de Kok

Deze meditatie is geplubliceerd in de Tsjerkepraat van 26 juni 2025